Tonì Casalonga
Ma chì sarà un Èrculu ? Era a me dumanda à missiavu Battisti Paradisu. Illittaratu, ghjudiziutu di vera cugnizioni è di finezza antica.
Aghju ghjà imbrugliatu numinendu Èrculu un eroiu chì, par tutta a vita, si chjamò come u missiavu (u vigurosu), è presi u nomu di Èrculu (a gloria di Era) solu dopu à a so morti.
Aghju poi imbrugliatu parchì a difficultà, quandu s’abbada a storia di Èrculu, ùn hè l’assenza di ducumenti ma bensì inveci a so ricchezza è - ohimè! - a so divirsità. Numarosi funi i scrittori à cuntà a so gesta pricipitosa. Prima l’autori preellènici. Po’ i Grechi. Infini i Rumani in u corsu di u tempu li dètini anch’eddu u so versu, cù i virsioni multiplicàtusi è talvolta propiu cuntraddittorii. Cusì, sicondu l’autori, Èrculu affoca sarpi in u so vìculu u ghjornu dopu à a so nàscita, o ancu ottu o deci mesi più tardi. U modu soiu d’uccida u lionu di Nemea o l’idra di Lerna (chì, sicondu i tradizioni, t’hà setti, novi… o centu testi !) varieghja : a mazza, a spada, i frecci… Quantu ad Euristeu, dà i so òrdini à u cuginu ora da i mura di Tirintu, ora da quiddi di Micena. À capìsciaci !
Aghju ghjà imbrugliatu numinendu Èrculu un eroiu chì, par tutta a vita, si chjamò come u missiavu (u vigurosu), è presi u nomu di Èrculu (a gloria di Era) solu dopu à a so morti.
Aghju poi imbrugliatu parchì a difficultà, quandu s’abbada a storia di Èrculu, ùn hè l’assenza di ducumenti ma bensì inveci a so ricchezza è - ohimè! - a so divirsità. Numarosi funi i scrittori à cuntà a so gesta pricipitosa. Prima l’autori preellènici. Po’ i Grechi. Infini i Rumani in u corsu di u tempu li dètini anch’eddu u so versu, cù i virsioni multiplicàtusi è talvolta propiu cuntraddittorii. Cusì, sicondu l’autori, Èrculu affoca sarpi in u so vìculu u ghjornu dopu à a so nàscita, o ancu ottu o deci mesi più tardi. U modu soiu d’uccida u lionu di Nemea o l’idra di Lerna (chì, sicondu i tradizioni, t’hà setti, novi… o centu testi !) varieghja : a mazza, a spada, i frecci… Quantu ad Euristeu, dà i so òrdini à u cuginu ora da i mura di Tirintu, ora da quiddi di Micena. À capìsciaci !
Èrani trè cugini carnali chì a s’amàvani di sciappa d’amori fraternu, Annìbalu, Damoclès ed Èrculu. Di ceppu pallicacciu. Sicura oghji pàrini noma stravaganti. Ma comu era pussuta essa quissa ! Or in Palleca sempri usàvani à chjamà i ziteddi, o masci o fèmini, cù noma antichi più o menu cèlebri, d’una dea o d’un dìu, certa chì c’èrani ancu par mezu rè è imperatori, suldati di gloria… Di a storia antica com’è ancu di a Sacra Scrittura.
Annìbalu quant’è Damoclès campàvani à bedda sciucchetta, senza dassi tantu di rimenu. Facìani una colta d’alivi ind’è i Paradisi o una tusa ind’è zì Marcànghjuli. Zifulàvani à gara. Durmìani in una pila di fenu o s’intanàvani sottu à una massa di pardini.
– Dundi sarà Annìbalu ?
Calchì schirzosu rispundìa ridendu :
– Pittineghja l’alifanti di spiglionu pristàtuli da Culurinda !
Eppo’ sùbitu,
– Dundi sarà Damoclès ?
– Tandu si sintìa gridà scaccanendu :
– Sfradaneghja a spada da arrutalla di pisana presa indè Sacra !
Vera era chì scola n’avìani vistu pocu è micca. Mancu avarìstini saputu metta dui paroli in croci in carta pècura. Eppur cantàvani in ghjesgia bè è megliu. Altirnàvani, à a franciscana, sempri à voci rivolta. À chì intunava :
– Dies irae dies illa…
À chì rispundìa :
– Tuba mirum spargens sonum…
Èrani d’ogni festa. In turba magna ! È u terzu ? D’Èrculu chì n’era ?
Èrculu era minutu di curpuratura, smelzu, ditisfusulati, capibenfattu, parìa par bè dipintu da a natura. Missiavu dicìa d’eddu :
– Cumparitu Èrculu tuttu hè luminosu. Isiè, Èrculu hè luminosu…
Babbu è mamma, aiutati da i carnali l’avìani mandatu duranti anni è anni à l’alti scoli. T’avìa cugnizioni d’una mansa d’affari. Ma tacìa. Ùn si facìa valè. Era ben vulsutu in a cumarca. Cacciatu uni pochi di malvaghji à turrallu a penta ceca :
– Hè chjucu chjucu chì pari un buttuleddu !
o dinò :
– Ùn si sà minà di ditu in ochji !
È tira è tocca. Ùn abbisogna cinquantalla chì, i malvuglianzi i tròvani tutti. Vi càrcani i setti piccati addossu senza pinnulà.
È missivavu, uttantenniu è bè, conta :
– Èrami in guerra. Sò straghji i guerri. In varda quidda di 14 ! È quissa d’oghji ch’e ti parlu dinò hè carraghja. Si risistìa. Ribaldi in i nosci loca ci sò sempri stati. Ed Èrculu era à capu d’una bedda tresca di quissi. Avìa presu a machja in u paisolu di Poghju. Da capulacci ùn c’era ma cà una stretta, chì ad ogni piuvita turrava turrenti. Ed occurrìa tandu saltà da una pitràncula à l’altra. Era un veda ad Antunietta di i Ghjanni falendu à tintenna tappata, a balla di facitura in capu. Era com’è una zinzala chì bulava.
Annìbalu è Damoclès èrani vardinchi. Di veru stintu sapìani capunanzi quali vinìa. Facìani da aciddaghji, appruntendu i so èttari, cù a neci di parsoni spinsirati. Or nudda li sfughjìa. Un suspiru di sgrìzzula, una pidata di bèddula, una vetta tronca…
In Poghju è in i paisoli vicinanti ùn c’era nimu da fà scola. Ma i ziteddi èrani in brama d’essa insignati è d’imparà. Prima di principià i lizzioni, è a sera à scola compia, curàvani l’animali, pècuri, sgiocchi, vacchi, cunìgliuli, ghjaddini… Ùn si mancava di tant’affari in Poghju chì c’era ciò chì abbisugnava da u vittu cumunu.
Annìbalu quant’è Damoclès campàvani à bedda sciucchetta, senza dassi tantu di rimenu. Facìani una colta d’alivi ind’è i Paradisi o una tusa ind’è zì Marcànghjuli. Zifulàvani à gara. Durmìani in una pila di fenu o s’intanàvani sottu à una massa di pardini.
– Dundi sarà Annìbalu ?
Calchì schirzosu rispundìa ridendu :
– Pittineghja l’alifanti di spiglionu pristàtuli da Culurinda !
Eppo’ sùbitu,
– Dundi sarà Damoclès ?
– Tandu si sintìa gridà scaccanendu :
– Sfradaneghja a spada da arrutalla di pisana presa indè Sacra !
Vera era chì scola n’avìani vistu pocu è micca. Mancu avarìstini saputu metta dui paroli in croci in carta pècura. Eppur cantàvani in ghjesgia bè è megliu. Altirnàvani, à a franciscana, sempri à voci rivolta. À chì intunava :
– Dies irae dies illa…
À chì rispundìa :
– Tuba mirum spargens sonum…
Èrani d’ogni festa. In turba magna ! È u terzu ? D’Èrculu chì n’era ?
Èrculu era minutu di curpuratura, smelzu, ditisfusulati, capibenfattu, parìa par bè dipintu da a natura. Missiavu dicìa d’eddu :
– Cumparitu Èrculu tuttu hè luminosu. Isiè, Èrculu hè luminosu…
Babbu è mamma, aiutati da i carnali l’avìani mandatu duranti anni è anni à l’alti scoli. T’avìa cugnizioni d’una mansa d’affari. Ma tacìa. Ùn si facìa valè. Era ben vulsutu in a cumarca. Cacciatu uni pochi di malvaghji à turrallu a penta ceca :
– Hè chjucu chjucu chì pari un buttuleddu !
o dinò :
– Ùn si sà minà di ditu in ochji !
È tira è tocca. Ùn abbisogna cinquantalla chì, i malvuglianzi i tròvani tutti. Vi càrcani i setti piccati addossu senza pinnulà.
È missivavu, uttantenniu è bè, conta :
– Èrami in guerra. Sò straghji i guerri. In varda quidda di 14 ! È quissa d’oghji ch’e ti parlu dinò hè carraghja. Si risistìa. Ribaldi in i nosci loca ci sò sempri stati. Ed Èrculu era à capu d’una bedda tresca di quissi. Avìa presu a machja in u paisolu di Poghju. Da capulacci ùn c’era ma cà una stretta, chì ad ogni piuvita turrava turrenti. Ed occurrìa tandu saltà da una pitràncula à l’altra. Era un veda ad Antunietta di i Ghjanni falendu à tintenna tappata, a balla di facitura in capu. Era com’è una zinzala chì bulava.
Annìbalu è Damoclès èrani vardinchi. Di veru stintu sapìani capunanzi quali vinìa. Facìani da aciddaghji, appruntendu i so èttari, cù a neci di parsoni spinsirati. Or nudda li sfughjìa. Un suspiru di sgrìzzula, una pidata di bèddula, una vetta tronca…
In Poghju è in i paisoli vicinanti ùn c’era nimu da fà scola. Ma i ziteddi èrani in brama d’essa insignati è d’imparà. Prima di principià i lizzioni, è a sera à scola compia, curàvani l’animali, pècuri, sgiocchi, vacchi, cunìgliuli, ghjaddini… Ùn si mancava di tant’affari in Poghju chì c’era ciò chì abbisugnava da u vittu cumunu.
Ad Èrculu l’avìani allughjatu indè Francischina, chì passava par essa streia. È nimu ardìa à circalla in casa soia. Chì siccomu ùn era spunta è bedda allinguarata. Ma nimu l’avìa pussuta piglià à lingua. I sicreta i tacìa. Era parfizziunata in i smìnguli.
A scola di Poghju, ed Èrculu, puri ùn sendu maestru, n’era u maestru, era in ghjesgia. Èrculu ci facìa u so vineghju, o di ghjornu o di notti. Cù i ziteddi i più appizzati avìa buscu in càrciara di u vechju Rimigna un anticu tavulonu di meda. L’avìani ghjuntu in ghjesgia è arrimbatu nantu à l’altari, sottu à u quatru di u santu. Francischina avìa datu pezzi di calcina da scriva è unu stracciu infusu da canciddà.
I ziteddi vulìani sapè di quali era figliolu Èrculu di a storia antica. Or li dissi u Maestru :
– Era figliolu di u Maestru di u celi di tandu Zeus è di donna Alcmena.
Unu di i ziteddi l’intargò :
– Faci chì era mità dìu mità omu ?
– O ziteddi, hè cusì. È d’altrondi hè u solu omu divintatu un dìu.
U ziteddu minò :
– Ma Zeus t’avìa altri figlioli ?
– O chjù, faci bè à dumandammi. C’era una principessa bedda comu una dea, ed era à spassià cù altri fèmini à lingua di mari. Si chjamava Europa. U so nomu significa ancu quidda cù l’ochji beddi. Cusì chì in quattr’è trè setti, Zeus, maestru di l’Olimpu, a s’hè scappata, turrèndusi da toru. Ed Europa t’hà avutu trè figlioli masci.
– O Maè, è parchì Zeus s’hè fattu toru ?
– Era da ingannalla. Li vinìa bè da purtàssila in coddu à casa.
Tutti i ziteddi :
– Vulemu senta a storia d’Europa ! A vulemu senta !
– Semu intesi ! Dunqua trè figlioli di nomu Minossu, Sarpedonu è Radamanta. Da ringrazià ad Europa d’avelli cidutu, Zeus li fece trè rigali in pegnu di a so unioni. U prima rigalu era una lancia fatta à prupiziu. Un’asta c’una punta metàllica chì dava sempri à u segnu. Propiu da spavintà a Travisagna.
– È u sicondu rigalu ?
– Mi tocca à prisintà u sicondu rigalu. Era unu sturmentu ghjacarinu. Si trattava di un ghjàcaru. U ghjàcaru si chjamava Laelaps. Ùn lasciava mai scappà a so preda. Infallìbile ! Ma vengu à u terzu rigalu di Zeus ad Europa. Stu terzu donu cunsistìa in un omu di bronzu…
– Comu, o Maè? Un omu di bronzu ? Una stàtula di bronzu ?
– Innò, micca una stàtula morta. Un omu, ma micca di carri è di sangui, un omu metàllicu, fattu di bronzu. Si chjamava Talos.
Ci volsi l’immaghjinazioni di u maestru di l’Olimpu, u grandi Zeus stessu, da stazzunà una tali criatura, annunciatrici di qualchì divastanti Leviatanu.
Talos, giganti di bronzu, t’avìa una sola vena chì l’irrigava u so corpu di bronzu. Sta vena ùnica era chjusa da una caviglia di metallu. Dundi campava ? In Creta, sì l’ìsula di Creta. Cosa facìa ? Ghjirava ogni ghjornu par l’ìsula ed uccidìa ogni frusteri chì pugnava di sbarcà. Avìa solu l’aspettu umanu. Era disumanu in i so azzioni.
Ma di Talos, di u mostru ! Talos hè vistutu à a moda. Faci sempri u ghjiru di u tarritoriu ogni ghjornu. Da luntanu a so ombra impaurisci a tinta ghjenti. Passa è veni. Pari ch’eddu surridissi, ma di denti mordi è straccia. Senza tanti cari di mamma !
À a muta pinsàvani tutti: “Invece di uccida i tinti frusteri chì pùgnani di sbarcà, Talos divarìa cumbatta l’appititu di u prufittu, a vulintà di puteri, a seti di praputenza, u disprezzu di u chjucu, l’odiu di l’altru.
Quandu si dà i pistìcciuli à u pìcculu, ciò chì in sè umilia, almenu ùn li si rimpruvareghja d’essa pìcculu. Mai nimu si faci grandi abbassendu à l’altru. Parchì un ghjornu, forsa, u pìcculu avarà a so vindetta, a so vìncita. Tiniti à menti a passata di Davidu è Golia.
A sapìani i ziteddi chì sottu à u pavimentu v’èrani l’ossa buliati di i morti di Poghju. T’avìani u rispettu divutu. Ùn c’era bisognu di dilli calcosa.
A scola di Poghju, ed Èrculu, puri ùn sendu maestru, n’era u maestru, era in ghjesgia. Èrculu ci facìa u so vineghju, o di ghjornu o di notti. Cù i ziteddi i più appizzati avìa buscu in càrciara di u vechju Rimigna un anticu tavulonu di meda. L’avìani ghjuntu in ghjesgia è arrimbatu nantu à l’altari, sottu à u quatru di u santu. Francischina avìa datu pezzi di calcina da scriva è unu stracciu infusu da canciddà.
I ziteddi vulìani sapè di quali era figliolu Èrculu di a storia antica. Or li dissi u Maestru :
– Era figliolu di u Maestru di u celi di tandu Zeus è di donna Alcmena.
Unu di i ziteddi l’intargò :
– Faci chì era mità dìu mità omu ?
– O ziteddi, hè cusì. È d’altrondi hè u solu omu divintatu un dìu.
U ziteddu minò :
– Ma Zeus t’avìa altri figlioli ?
– O chjù, faci bè à dumandammi. C’era una principessa bedda comu una dea, ed era à spassià cù altri fèmini à lingua di mari. Si chjamava Europa. U so nomu significa ancu quidda cù l’ochji beddi. Cusì chì in quattr’è trè setti, Zeus, maestru di l’Olimpu, a s’hè scappata, turrèndusi da toru. Ed Europa t’hà avutu trè figlioli masci.
– O Maè, è parchì Zeus s’hè fattu toru ?
– Era da ingannalla. Li vinìa bè da purtàssila in coddu à casa.
Tutti i ziteddi :
– Vulemu senta a storia d’Europa ! A vulemu senta !
– Semu intesi ! Dunqua trè figlioli di nomu Minossu, Sarpedonu è Radamanta. Da ringrazià ad Europa d’avelli cidutu, Zeus li fece trè rigali in pegnu di a so unioni. U prima rigalu era una lancia fatta à prupiziu. Un’asta c’una punta metàllica chì dava sempri à u segnu. Propiu da spavintà a Travisagna.
– È u sicondu rigalu ?
– Mi tocca à prisintà u sicondu rigalu. Era unu sturmentu ghjacarinu. Si trattava di un ghjàcaru. U ghjàcaru si chjamava Laelaps. Ùn lasciava mai scappà a so preda. Infallìbile ! Ma vengu à u terzu rigalu di Zeus ad Europa. Stu terzu donu cunsistìa in un omu di bronzu…
– Comu, o Maè? Un omu di bronzu ? Una stàtula di bronzu ?
– Innò, micca una stàtula morta. Un omu, ma micca di carri è di sangui, un omu metàllicu, fattu di bronzu. Si chjamava Talos.
Ci volsi l’immaghjinazioni di u maestru di l’Olimpu, u grandi Zeus stessu, da stazzunà una tali criatura, annunciatrici di qualchì divastanti Leviatanu.
Talos, giganti di bronzu, t’avìa una sola vena chì l’irrigava u so corpu di bronzu. Sta vena ùnica era chjusa da una caviglia di metallu. Dundi campava ? In Creta, sì l’ìsula di Creta. Cosa facìa ? Ghjirava ogni ghjornu par l’ìsula ed uccidìa ogni frusteri chì pugnava di sbarcà. Avìa solu l’aspettu umanu. Era disumanu in i so azzioni.
Ma di Talos, di u mostru ! Talos hè vistutu à a moda. Faci sempri u ghjiru di u tarritoriu ogni ghjornu. Da luntanu a so ombra impaurisci a tinta ghjenti. Passa è veni. Pari ch’eddu surridissi, ma di denti mordi è straccia. Senza tanti cari di mamma !
À a muta pinsàvani tutti: “Invece di uccida i tinti frusteri chì pùgnani di sbarcà, Talos divarìa cumbatta l’appititu di u prufittu, a vulintà di puteri, a seti di praputenza, u disprezzu di u chjucu, l’odiu di l’altru.
Quandu si dà i pistìcciuli à u pìcculu, ciò chì in sè umilia, almenu ùn li si rimpruvareghja d’essa pìcculu. Mai nimu si faci grandi abbassendu à l’altru. Parchì un ghjornu, forsa, u pìcculu avarà a so vindetta, a so vìncita. Tiniti à menti a passata di Davidu è Golia.
A sapìani i ziteddi chì sottu à u pavimentu v’èrani l’ossa buliati di i morti di Poghju. T’avìani u rispettu divutu. Ùn c’era bisognu di dilli calcosa.
Una sera Èrculu era campagnatu. Era camminatu in paesi maiò à veda u merri, chì era u Nutaru Rossu. U chjamàvani cusì chì era anarchista. In Parighji, u babbu era statu amicu di Michel Zevaco, u grandi scrittori partitu da Aiacciu, avìa scittu unu rumanzu chì cuntava i strappeddi di u Cavalieri de La Barre duranti u sèculu di i Lumi in Francia.
In casa di u nutaru, Èrculu avìa trovu à Ghjuvanni Nicoli chì ci sunnuttava. U lindumani falava in Aiacciu dundi avìa da essa presu è dopu marturatu ed ammazzatu.
Èrculu avìa discorsu à u focu bièndusi una chìccara di caffè fattu d’orzu abbrustulitu in u brusgiacaffè. Altra razza di caffè ùn c’era tandu. U nutaru l’avìa chjamatu :
– O Maè ! È a to scola ? È i to sculari ?
Eppo’ à tutti l’era scappata a risa.
Lavighju, u nutaru, l’avìa datu una cascetta di libra ch’eddu t’avìa in a so librarìa piena ziffa. A so bibiuteca a chjamava librarìa com’è bon’ànima di Montaigne. Vultatu in Poghju, Èrculu avìa purtatu i libra in iscola. L’avìa sposi nantu à un bancu chì i ziteddi i vidìssini è i si piglièssini chì èrani da eddi.
U ziteddu più minori, chì impara à cuntà, avìa presu un libracciolu cù un disegnu nantu à a cuprèndula di un Èrculu imbracciachendu tamantu animali, un animali mistiriosu chì ùn si sciglìa manc’appena ciò ch’eddu era. Ma chì dava u tremu.
Èrculu dissi à u ziteddu :
– O chjù, ti piaci stu libru ?
– Isiè, o Maè, chì mi piaci. Hè minò com’è mè.
I so dituchji avìani contu i pàgini ad una ad una.
– O Maè, u libru t’hà sissantaquattru pàgini, l’aghju conti cù l’aiutu di me frateddu. Ci hè drentu u disegnu di un cinghjali neru neru. Pari tuttu u cinghjali ch’eddu hà cacciaghjatu tempi fà preti Antonu.
Ad Èrculu l’era scappata a risa. Si sbiddicarava sintendu u ziteddu aghjustà :
– Comu sarà chì un libru cusì chjucu pudissi cuntena tutti i passati di u famosu Èrculu ?
Risposi Èrculu :
– Vecu chè tù ai datu udienza à ciò ch’e v’aghju dittu di l’Èrculu di a storia di i tempi andati. Ti ramenti quantu funu i so faccendi ?
– Sicura chì mi n’invengu, o Maè !
U ziteddu cuntava nantu à i so dituchji.
– O Maè, ci voni i dita di tremindui mani è aghjustà dui dita.
– È quantu faci, o chjù ?
– Dòdici tondi tondi, o Maè !
– Bravu ! Ma vecu chè tù stà in parapatenti, forsa ci sarà calcosa chì ti frastorna ?
– Mori cosi ùn i capiscu, o Maè !
– È chì hè chè tù ùn capisci, o chjù ?
– Èrculu hè omu chì và da un locu à un antru ùn si sà comu, nè i stradi ch’eddu piglia, nè indù manghja, indù dormi. Ùn si sà nudda di a so vita. Si sà, à comè vo a ci diti, chì ogni volta ch’eddu cumbatti t’hà sempri partita vinta.
– Dòdici cumbatti, dòdici vittorii, hè vera, o chjù.
– Hè una fola, o Maè ! Si pò cuntà a sera à veghja. A cunnisciarà Francischina ?
– A li dumandarè dopu quandu iscimu in piazza.
– È s’edda ùn a sà micca ?
– Tandu li cuntarè tù i passati.
In casa di u nutaru, Èrculu avìa trovu à Ghjuvanni Nicoli chì ci sunnuttava. U lindumani falava in Aiacciu dundi avìa da essa presu è dopu marturatu ed ammazzatu.
Èrculu avìa discorsu à u focu bièndusi una chìccara di caffè fattu d’orzu abbrustulitu in u brusgiacaffè. Altra razza di caffè ùn c’era tandu. U nutaru l’avìa chjamatu :
– O Maè ! È a to scola ? È i to sculari ?
Eppo’ à tutti l’era scappata a risa.
Lavighju, u nutaru, l’avìa datu una cascetta di libra ch’eddu t’avìa in a so librarìa piena ziffa. A so bibiuteca a chjamava librarìa com’è bon’ànima di Montaigne. Vultatu in Poghju, Èrculu avìa purtatu i libra in iscola. L’avìa sposi nantu à un bancu chì i ziteddi i vidìssini è i si piglièssini chì èrani da eddi.
U ziteddu più minori, chì impara à cuntà, avìa presu un libracciolu cù un disegnu nantu à a cuprèndula di un Èrculu imbracciachendu tamantu animali, un animali mistiriosu chì ùn si sciglìa manc’appena ciò ch’eddu era. Ma chì dava u tremu.
Èrculu dissi à u ziteddu :
– O chjù, ti piaci stu libru ?
– Isiè, o Maè, chì mi piaci. Hè minò com’è mè.
I so dituchji avìani contu i pàgini ad una ad una.
– O Maè, u libru t’hà sissantaquattru pàgini, l’aghju conti cù l’aiutu di me frateddu. Ci hè drentu u disegnu di un cinghjali neru neru. Pari tuttu u cinghjali ch’eddu hà cacciaghjatu tempi fà preti Antonu.
Ad Èrculu l’era scappata a risa. Si sbiddicarava sintendu u ziteddu aghjustà :
– Comu sarà chì un libru cusì chjucu pudissi cuntena tutti i passati di u famosu Èrculu ?
Risposi Èrculu :
– Vecu chè tù ai datu udienza à ciò ch’e v’aghju dittu di l’Èrculu di a storia di i tempi andati. Ti ramenti quantu funu i so faccendi ?
– Sicura chì mi n’invengu, o Maè !
U ziteddu cuntava nantu à i so dituchji.
– O Maè, ci voni i dita di tremindui mani è aghjustà dui dita.
– È quantu faci, o chjù ?
– Dòdici tondi tondi, o Maè !
– Bravu ! Ma vecu chè tù stà in parapatenti, forsa ci sarà calcosa chì ti frastorna ?
– Mori cosi ùn i capiscu, o Maè !
– È chì hè chè tù ùn capisci, o chjù ?
– Èrculu hè omu chì và da un locu à un antru ùn si sà comu, nè i stradi ch’eddu piglia, nè indù manghja, indù dormi. Ùn si sà nudda di a so vita. Si sà, à comè vo a ci diti, chì ogni volta ch’eddu cumbatti t’hà sempri partita vinta.
– Dòdici cumbatti, dòdici vittorii, hè vera, o chjù.
– Hè una fola, o Maè ! Si pò cuntà a sera à veghja. A cunnisciarà Francischina ?
– A li dumandarè dopu quandu iscimu in piazza.
– È s’edda ùn a sà micca ?
– Tandu li cuntarè tù i passati.
I ziteddi avìani discorsu cù Francischina, donna di tonu pur par ùn avè suvitatu scola, chì era di ghjenti gren pòvara. U ghjudiziu ùn s’accatta, ùn ci hè magazenu chì ni vindissi.
– I me chjuchi, dicìa Francischina, vuleti sapè tutti i vinuti di Cristu, vo ! Vuleti ch’e vi dicissi ciò ch’e sò di l’Èrculu di l’antichità di Troia ? Orbedda ! Pari ch’eddu fussi statu un umatali, un arcìfalu, appizzatu, di custatina chì nimu li circava i scirri. È feci in tempi soia tamanti provi mai più visti. Ma facchi ùn era a so maiurezza è tamantezza chì u facìani tema è li dàvani una forza smisurata. Soca sapìa ciò ch’eddu pudìa rescia, è sapìa d’ùn fà ciò chì avìa da faltà. T’avìa u ghjudiziu, vìa ! Sarà cosa cusì scarsa ?
U più chjucu chersi :
– Ma, o Francischì, si pò paragunà u nosciu Maestru Èrculu à l’Èrculu chè tù dici tù ?
– Innò, o ber’ zitè, sàppiati chì ogni Èrculu hè particulari. È u nosciu, quì, hè un Èrculu à so modu.
– Ma, o Francischì, comu pò essa, u nosciu hè chjucu, magru magru, t’hà una voci fina fina…
– I me chjuchi, u cunnoscu bè è megliu !
– Stètimi à senta, dissi Francischina, a sapeti di Davidu è Golia, ebbè, fighjuleti u graneddu d’uva tittina, cusì grossu è imbursittatu, eppo’ piglieti un graneddu d’una caspa di zumpina, più chjucu chè una capèzzula di puntarolu. Vi pudeti sturzà più fàciuli cù a zumpina cà cù a tittina… Faci chì tocca à misfidavvi di u chjucu, di u minutu, di u mìnimu.
I ziteddi s’èrani infrugnati in casa à Francischina è l’avìani imbuffatu u capu cuntènduli quidda storia di Talos, l’omu di bronzu.
– Quissa po’ sì chì, dissi Francischina chì mai si pudìa tena di parlà.
Edda, pòvara donna, scianca è bè, accuglìa à tutti. È di Talos ùn ni vulìa senta nomu. S’edda fussi d’edda u mostru Talos u mandava à caternu. A ghjenti chì cerca di salvassi fughjendu a disgrazia, ci voli à lacalla entra in u spazzatu, in u pulitu, in l’arghja di u bè, di u benistà, dundi ognunu qualvoglia fussi a so prughjenia, pudissi dà empia balìa à a so vita, senza tema.
Di colpu, Francischina, in tonu altu, briunò :
– S’aspetta un Èrculu chì vincissi ‘ssu Talos ! È a sò ch’eddu ci hè ! Hà da vena.
– I me chjuchi, dicìa Francischina, vuleti sapè tutti i vinuti di Cristu, vo ! Vuleti ch’e vi dicissi ciò ch’e sò di l’Èrculu di l’antichità di Troia ? Orbedda ! Pari ch’eddu fussi statu un umatali, un arcìfalu, appizzatu, di custatina chì nimu li circava i scirri. È feci in tempi soia tamanti provi mai più visti. Ma facchi ùn era a so maiurezza è tamantezza chì u facìani tema è li dàvani una forza smisurata. Soca sapìa ciò ch’eddu pudìa rescia, è sapìa d’ùn fà ciò chì avìa da faltà. T’avìa u ghjudiziu, vìa ! Sarà cosa cusì scarsa ?
U più chjucu chersi :
– Ma, o Francischì, si pò paragunà u nosciu Maestru Èrculu à l’Èrculu chè tù dici tù ?
– Innò, o ber’ zitè, sàppiati chì ogni Èrculu hè particulari. È u nosciu, quì, hè un Èrculu à so modu.
– Ma, o Francischì, comu pò essa, u nosciu hè chjucu, magru magru, t’hà una voci fina fina…
– I me chjuchi, u cunnoscu bè è megliu !
– Stètimi à senta, dissi Francischina, a sapeti di Davidu è Golia, ebbè, fighjuleti u graneddu d’uva tittina, cusì grossu è imbursittatu, eppo’ piglieti un graneddu d’una caspa di zumpina, più chjucu chè una capèzzula di puntarolu. Vi pudeti sturzà più fàciuli cù a zumpina cà cù a tittina… Faci chì tocca à misfidavvi di u chjucu, di u minutu, di u mìnimu.
I ziteddi s’èrani infrugnati in casa à Francischina è l’avìani imbuffatu u capu cuntènduli quidda storia di Talos, l’omu di bronzu.
– Quissa po’ sì chì, dissi Francischina chì mai si pudìa tena di parlà.
Edda, pòvara donna, scianca è bè, accuglìa à tutti. È di Talos ùn ni vulìa senta nomu. S’edda fussi d’edda u mostru Talos u mandava à caternu. A ghjenti chì cerca di salvassi fughjendu a disgrazia, ci voli à lacalla entra in u spazzatu, in u pulitu, in l’arghja di u bè, di u benistà, dundi ognunu qualvoglia fussi a so prughjenia, pudissi dà empia balìa à a so vita, senza tema.
Di colpu, Francischina, in tonu altu, briunò :
– S’aspetta un Èrculu chì vincissi ‘ssu Talos ! È a sò ch’eddu ci hè ! Hà da vena.
Intantu, caru lettori, muta passu in campu di littura, hè affari d’oghji. Arimani hè avà, è futuru anch’eddu hè avà. L’arghja di u bè umanu, a varda massi ghjenti benvugliosa.
– O ber’ zitè, dumani cugliareti una caspa di barbirossa da u nosciu Èrculu ! A scigliareti nantu à u palancitru u più vicinu di a ghjesgia. Granedda ci ni sarà da mezu mondu. U donu fattu vulinteri adonda è campa à tutti.
– O ber’ zitè, dumani cugliareti una caspa di barbirossa da u nosciu Èrculu ! A scigliareti nantu à u palancitru u più vicinu di a ghjesgia. Granedda ci ni sarà da mezu mondu. U donu fattu vulinteri adonda è campa à tutti.
Sapè ne di più nant'à l'illustrazione
L'illustrazione hè un dittagliu d'un' incisione di Tonì Casalonga chì face parte d'una serie dedicata à a fiura d'Ercule.
U scrittu di Rinatu Coti hè un pezzu di u prefaziu d'un libru da esce chì intreccerà sta serie d'incisioni à puesie di Gilles Zerlini.
U scrittu di Rinatu Coti hè un pezzu di u prefaziu d'un libru da esce chì intreccerà sta serie d'incisioni à puesie di Gilles Zerlini.
